Stari balkanski režimi više nisu deo rešenja

Nemačka izmišljena mantra da je "stabilnost važnija od demokratije" u poslednjoj deceniji dovela je do vaskrsavanja kriminalnih i korumpiranih režima, čije su vodeće ličnosti bile u velikoj meri uključene u ratne zločine i zločine tokom devedesetih, piše za britanski "Politics first" Zoran Čičak, jedan od osnivača JUL-a, bankar, biznismen i politički analitičar.

Podeli ovaj članak sa:
  • Ilustracija (Foto back-packer.org)

Balkan je vekovima bio prostor u kojem su se dva dominantna evropska igrača borila za uticaj, resurse, tranzitne puteve i saveznike. Bez obzira na to da li su u pitanju Habsburška i Otomanska imperija u 17. i 18. veku, ruska i austrijska carstva u 19. veku, Nemačka i Velika Britanija u prvoj polovini 20. veka, ili SSSR i NATO u njegovoj drugoj polovini, ponavljanje diskursa istorije Balkana se uvek svodilo na borbu dva dominantna spoljna igrača.

Međutim, 2017. godina, nakon Bregzita, povećanja geopolitičkih neslaganja između SAD-a i Evropske unije i uspona zvezde neo-otomanskog imperijalizma Turske - po prvi put nudi perspektivu značajnih promena u prethodnom diskursu. Umesto dva vodeća igrača, Balkan sada postaje igralište za najmanje četiri - SAD (sa manje ili manje otvorenom podrškom britanske spoljne politike), EU (u kojoj dominira Nemačka), Rusiju i Tursku.

Suočene sa tim brojem stranih igrača, balkanske države su sada prisiljene da preispitaju svoje stare lojalnosti i saveze, potraže nove prijatelje ili da pokušaju da se pomire sa starim neprijateljima. U neizvesnom okruženju, elite koje vladaju balkanskim zemljama suočavaju se sa neprijatnim pitanjima sa njihovih domaćih javnih scena i iz stranih prestonica.

Opšti pregled regiona na prvu daje sliku duboko fragmentiranih društava, a pet zemalja je neko vreme pod dominantnim uticajem Nemačke: Hrvatska, Mađarska, Srbija, Bugarska i Makedonija. Međutim, u poslednje tri, Nemačka se suočava sa podeljenom lojalošću domaćih elita. Češće nego što to nisu činile, ove su zemlje flertovale sa Rusijom, ponekad iskreno, a ponekad samo pokušavajući da podignu svoje uloge i iscede što više novca i podrške, igrajući istu igru na obe strane.

Istovremeno, u jugozapadnom delu Balkana, Amerikanci su učvrstili svoj uticaj u primorskom delu Crne Gore i Albanije, gurajući ga dublje u središte Balkana - Bosnu, Kosovo i Makedoniju. Međutim, kada se radi o zemljama u kojima dominiraju muslimani na Balkanu, američka spoljna politika već doživljava konkurenciju - ako ne i direktnu opstrukciju - umesto saradnju, kao što je ranije činila, od sopstvenog NATO saveznika, Turske.

Ruski plan od 2015. godine da uspostavi "neutralnu zonu" na Balkanu - oslanjajući se na zemlje koje nisu članice NATO: Crnu Goru, Bosnu i Hercegovinu, Srbiju i Makedoniju, plan B4 - je propao krajem 2016. i početkom 2017. godine jer se Crna Gora pridružila NATO-u u junu ove godine, a nakon političkih promena u Skoplju, Makedonija će verovatno učiniti isto do sredine 2018. godine. Prema tome, B4 bi mogao - u najboljem slučaju za Moskvu - postati B2. Ali to nije tako jednostavno.

Za očekivati je da će američki i nemački uticaji nastaviti svoju trku za pozicije u dve ključne balkanske države - Srbiji i Hrvatskoj. Suštinska unutrašnja nestabilnost nekoliko hrvatskih vlada verovatno će dovesti do znatnijih promena elita, što bi na kraju dovelo do smrti HDZ-a kojim dominira nemački uticaj i njegove zamene od strane levičara iz SDP-a, koji su skloniji prihvatanju američke zaštite i podrške. Ovakav scenario već se dogodio u Makedoniji ranije ovog proleća, čime je uspostavljen modus operandi koji će se ponoviti i u drugim zemljama.

Istovremeno, dugotrajne unutrašnje borbe unutar srpskog establišmenta - koji je i dalje kontaminiran od svog iracionalnog i konfliktnog predsednika Aleksandra Vučića - verovatno će dovesti do uspostavljanja jačih američkih pozicija u Beogradu. Međutim, u okviru složenije srpske realnosti, situacija će biti bar na neko vreme takva da će političari iza kojih je američki, nemački i ruski uticaj morati da nađu neku vrstu sporazuma o podelama vlasti, kako bi se sprečila dalja nestabilnost. Stoga Beograd, na više nego jednostavno umetnički način, podseća posmatrača na posleratni Beč, koji je besmrtno sačuvan u kultnom Grejem Grinovom filmu iz 1949. godine "Treći čovek", u kojem glavnu ulogu igra Orson Vels.

Pomeranje balkanske geopolitike, od dualne do četvoropolarne, verovatno će u svakom od (lokalnih) društava učiniti unutrašnju dinamiku mnogo bržom. Nemačka izmišljena mantra da je "stabilnost važnija od demokratije" u poslednjoj deceniji dovela je do vaskrsavanja kriminalnih i korumpiranih režima, čije su vodeće ličnosti bile u velikoj meri uključene, ponekad politički i ponekad čak i lično, u ratne zločine i zločine tokom devedesetih, organizovani kriminal i korupciju. Ucenjujući EU, pretnjama da će ponovo početi stari rat ako ne dobije trajnu i neograničenu podršku, režimi koje podržava nemačka Evropska narodna partija sada postaju deo problema i više nisu deo rešenja.

Istovremeno, brza američka intervencija u Makedoniji dovela je do dolaska na vlast Zorana Zaeva, koji je u ovom trenutku jedini lider bez balkanskih kontroverzi koji proističu iz njegove prljave prošlosti. Ako američka spoljna politika nastavi da ulaže u makedonski projekat, ova zemlja će biti prihvaćena u NATO, ali i EU po ubrzanom postupku. To bi pokazalo ne samo Rusima, već i Nemcima, da reciklirani političari sa krivičnim dosijeima ne mogu biti sidro stabilnosti u regionu.

Gospodin Zaev se već neformalno pominje u nekoliko važnih evropskih diplomatskih kancelarija kao "Balkanski Makron", čime je prepoznat kao "probna kopija" za šire promene u jugoistočnoj Evropi. Međutim, tek treba videti u kojoj meri će njegova vizija multietničke i demokratske Makedonije konačno prevladati nad albanskim iredentističkim zahtevima. Kako god, Balkan će doživeti niz iznenadnih, dubokih, ponekad mirnih, ali ponekad i nasilnih promena. Što se pre stare političke generacije u potpunosti zamene, čistiji će biti ishod.

Tekst na engleskom jeziku možete pročitati ovde.

Ostale vesti

  • Mali Šengen: Dobra ideja, sumnjivi potpisnici

    Mali Šengen: Dobra ideja, sumnjivi potpisnici

    Sama ideja o „malom Šengenu“ nije loša, olakšala bi život i građanima, a pre svega privredi. Problem je, međutim, u političkim odnosima između, s jedne strane Beograda, a s druge strane Tirane i Skoplja, piše Dinko Gruhonjić za Dojče vele.

  • Kako Kosovo dočekuje Evropski dan jezika?

    Kako Kosovo dočekuje Evropski dan jezika?

    Dvojezični naziv ulice sa naslovne fotografije se nalazi u severnom delu Kosovske Mitrovice i jedan je od onih koji su ostali iz nekih prošlih vremena. Odoleo je svim neprijatnim događajima koji su se na Kosovu desili, podsećjući nas da dvojezičnost nije nova tema iako se na nju iznova vraćamo. Ko danas putuje po Kosovu može primetiti da su brojni natpisi na srpskom jeziku na jugu precrtani dok na severu samo ti i postoje, izuzev zaostalih iz vremena Jugoslavije poput ovog sa fotografije.

  • Jezički paradoks i velike zamene teza

    Jezički paradoks i velike zamene teza

    O stanju jezičkih prava na Kosovu, u okviru kampanje "Kreiranje dvojezičnog Kosova" koju sprovodi NVO Aktiv, piše politikolog Stefan Filipović. Kakvo je njegovo mišljenje o kršenju Zakona o upotrebi jezika na Kosovu, pročitajte u daljem tekstu.

© Copyright 2000-2013 Radio KIM. All Rights Reserved.
created by:   W3Industry izrada web sajta cms SEO

Vrh strane